Blogue

Estes días ando na VI Escola de Verán de Almagro, en Ciudad Real, que este ano leva o título “Claves do éxito para a integración educativa das TIC nas escolas 2.0”

Invitáronme para participar como ponente no Ámbito II: “Educación na nube, integración da web 2.0 no ámbito científico-tecnolóxico”, así que aquí tedes a miña presentación, por se vos interesa, que intenta recuperar e difundir o traballo por proxectos.

[SlideRocket: Almagro2010]

Estamos ante un novo paradigma educativo: O plan “Escola 2.0″ ou en Galicia chamado “Abalar”. Fálase de novos métodos de ensinanza e de achegar a escola á realidade actual na que os ordenadores e internet están omnipresentes. Sen embargo non vexo nada claro que o feito de entregar portátiles e encher os centros con encerados dixitais supoña un cambio metodolóxico ou unha mellora da calidade educativa.

Unha clase maxistral na que se utiliza un encerado dixital e un libro de texto dixitalizado en PDF non ten nada de 2.0, e tampouco aporta nada novo á educación.

2.0 significa traballar de forma activa e participativa, colaborar, aportar, interaccionar, discutir, tomar decisións, crear, … e o traballo por proxectos cumpre con esa filosofía, pois trátase dun proceso de creación práctica, activa e colaborativa.

Os ordenadores deben estar presentes nas aulas e deben utilizarse continuamente, pero por si mesmos non van cambiar nada a non ser que asumamos utilizar outro tipo de dinámicas e métodos de ensinanza diferentes aos tradicionais.

Alixeirar o peso das mochilas, facer máis atractiva a aprendizaxe e adaptar o ensino ao nivel de cada estudante non son necesidades de agora. En 1949 a mestra Ángela Ruiz Robles xa pensaba niso, e deseñou a máquina taquimecanográfica, un mapa e atlas lingüístico gramatical e unha enciclopedia mecánica.

A enciclopedia mecánica constaba de dúas partes:

A primeira, de coñecementos básicos (lectura, escritura, numeración e cálculo), funcionaba facendo presión en abecedarios e números, de xeito que se podían formar sílabas, palabras e leccións.

A segunda funcionaba con bobinas, cada unha dedicada a unha materia, de xeito que quedaban recollidos nun só libro os contidos das materias de estudo dun curso.

Todo ese sistema atopábase protexido baixo unha lámina transparente con cristal de aumento. Tamén incorporaba luz para poder ler na escuridade, e incluso incorporaba sons coas explicacións de cada tema. Fixo un equivalente mecánico aos novos lectores de libros electrónicos.

(Visto en La Voz de Galicia)

60 anos despois e en plena era dixital aínda vemos aos estudantes cargados con pesados libros de papel nas súas mochilas. Non resulta coherente cando xa existe a posibilidade de almacenar abundante información e interactuar con ela en pequenos dispositivos portátiles.

Aínda que xa se está a por en marcha o Plan Escola 2.0 (en Galicia Abalar), a lentitude coa que se vai implantar pode dar lugar a que cando chegue a todo el alumnado se estea a dotar as aulas cunha tecnoloxía obsoleta.

Outros problemas importantes son as reticencias do profesorado, a falta de formación didáctica ou as presións exercidas polas editoriais e as empresas de software.

Utilizando software libre e contidos educativos abertos calquera familia tería que pagar unicamente polo dispositivo a utilizar (ultraportátil ou e-reader), que pode servir varios cursos, o cal supón un custo moi inferior ao que se está a pagar actualmente polos libros de texto, ademais de alixeirar moitísimo o peso das mochilas e permitir que alumnado traballe con soportes e formatos imprescindibles na actualidade.

Bueno, a ver se vai chegando aos centros isto do Abalar, e agardaremos a que non sexa unha ilusión, como puido ser a “enciclopedia mecánica” para moitos centros na súa época.

Hoxe vai un off-topic, pois non vou falar de tecnoloxía, senón de química. O post saíume un pouco longo, pero non quería deixar fóra detalles.

Isto vén a conto da visita á miña casa dun comercial dunha empresa de purificadores de auga, que se ofreceu a analizar a auga de consumo da miña vivenda e facer una demostración da súa pureza. Nunca recibo vendedores a domicilio, pero neste caso tiña curiosidade polo que ían contar xa que soábame que había un timo por alí agochado.

Recoñezo que a química téñoa bastante esquecida, pero non o suficiente para darme de conta do fraude da demostración. Isto foi o que pasou:

A preparación

Despois da presentación, o comercial pediunos 4 vasos de auga.

1 – Auga da traída.
A auga da traída vén clorada para desinfectala e evitar a proliferación de microorganismos patóxenos. Este cloro atópase na auga en forma iónica Cl^- ou combinado con outros elementos, sobre todo hipocloritos ClO^-.

2 – Auga purificada
Tratou a auga da billa mediante un trebello de osmose inversa que levaba nunha maleta, similar ao da imaxe:

A osmose inversa é un proceso físico que consiste en facer pasar auga a través dunha membrana semipermeable dende unha solución máis concentrada a unha menos concentrada mediante a aplicación de presión. As sales en disolución quedan retidas na membrana.

3- Auga fervida
Ao ferver a auga da traída, a auga pura evapórase e aumenta a concentración de sales en disolución.

4- Auga mineral
Contén moitas sales en disolución, como poden ser sales de sodio, magnesio, calcio, etc.. Podédelo ver no etiquetado das botellas.

Unha vez colocados os vasos enriba da mesa comezou a festa.

Cloro canceríxeno?

O primeiro que soltou foi que o cloro da auga é tóxico, provoca cancro e infinidade de enfermidades. A intención non é outra que asustar á xente sobre o consumo de auga da traída.

Vaia! Entón ollo con botarlle sal á comida. O sal común é cloruro de sodio, NaCl, que ao disolverse na auga sepárase nos ións Cl^- e Na⁺. Como pode dicir que o cloro canceríxeno?

O que si é tóxico é o gas cloro Cl₂, pero non é precisamente gas cloro o que atopamos na auga que temos na casa.

En referencia ao cloro da auga, non está demostrado cientificamente que os compostos derivados provoquen cancro, anque algúns xornais publicasen artigos sensacionalistas dicindo que si. O que si está demostrado é a súa eficacia na desinfección da auga, e hai que ter en conta que as augas urbanas están sometidas a estritos controis de calidade periódicos.

Eses horribles electrólitos

Despois de poñer ao cloro coma un veleno que debíamos evitar a toda costa se non queríamos morrer de cancro dixo que ía determinar a cantidade que levaba cada un dos vasos que había enriba da mesa.

O primeiro que fixo foi utilizar un condutivímetro.

Como o seu nome indica, mide a condutividade da disolución, e determina así a concentración de electrólitos que contén en ppm (partes por millón)
Os electrólitos son ións, que ao ser partículas cargadas responden cando aplicamos unha diferencia de potencial. Canto maior sexa a concentración de sales maior condutividade terá a auga.
Esta sales poden ser Na⁺, Cl^-, Ca⁺⁺, ClO^-, etc.

Despois de facer a proba comprobouse que a maior concentración de electrólitos tíñaa a auga mineral, logo a fervida, logo a da billa, e a purificada practicamente non tiña.

Claro que o comercial non o explicaba así, senón que aprovéitanse de que non todo o mundo sabe o que é un electrólito e daba a entender que o que estábamos medindo era a concentración de substancias perigosas e contaminantes da auga. Vamos, que todas as augas teñen unha concentración elevadísima de algo horrible excepto a purificada co seu aparello.

O cloro pégase á comida!

Para demostrar doutro xeito a concentración de cloro na auga fixo un novo experimento. Botou unhas gotas de ortotolidina en cada un dos vasos. A ortotolidina reacciona co cloro disolto e tinxe de amarelo a disolución. Canto maior sexa a concentración de cloro máis escura resulta.

Hai que ter valor para dicir que o cloro é canceríxeno e que logo utilice ortotolidina para a demostración, composto que está catalogado como probable canceríxeno humano pola Organización Mundial da Saúde (OMS) e o Centro Internacional de Investigacións contra o Cancro (CIIC). De feito xa está retirado o seu uso nos test de cloro das piscinas.

Evidentemente a auga tratada por osmose inversa quedou completamente transparente.

O seguinte foi dicir que o cloro pégase á comida e estámolo consumindo, nun ton que vía a dicir algo así como que esta substancia horrible, canceríxena e tóxica é absorbida pola comida.

Para facer a demostración pediunos unha mandarina, partiuna pola metade e meteuna nun vaso. Ao cabo dun tempo desaparecía a cor amarela da auga, e a conclusión foi que “o cloro pégase aos alimentos e estádelo consumindo!”

Vaia, pois iso é o mesmo que cando metemos unhas anchoas en sal. O cloruro sódico é absorbido por elas. O mesmo ocorre con esas olivas que comemos, que non viñan salgadas da oliveira. As sales absórbense polas células dos organismos, pero iso non ten por que ser prexudicial. Pero claro, se non pensamos niso e nos deixamos sorprender polo experimento da desaparición do ton amarelo caemos na trampa.

Toda esa porcallada que leva a auga que bebemos.

O último experimento foi unha electrólise en cada un dos vasos de auga

A electrólise é unha reacción química que se produce aplicando a electricidade.

Necesítase unha disolución con contido en electrólitos (sales disoltas, como Cl-) para que funcione como medio condutor eléctrico. Aplícase corrente continua mediante uns electrodos (ánodo e cátodo) de xeito que os ións son atraidos por cada electrodo segundo a súa carga.
Nos electrodos prodúcese unha transferencia de electróns entre os elementos que forman o electrodo e os ións, producíndose novas substancias.

Non estou segura da composición do electrodos do aparello que utilizou, pero parecéronme de aceiro e aluminio. Tampouco sei cal é exactamente a reacción química que se produciu (e se alguén a sabe agradézolle que mo diga), pero ao facer a electrólise en cada un dos vasos obtívose o resultado dun precipitado noxento en cada un deles, excepto no da auga purificada, xa que ao eliminarlle os electrólitos non produce a reacción.
Supoño que se trata dun precipitado de ferro.

(imaxe collida de aquí)

A mensaxe do comercial era que todo ese precipitado que estabamos a ver eran substancias que se atopaban na auga que consumimos, era a porcallada que leva agochada e que non se ve, e que grazas ao seu experimento sacabámola á luz.

De novo aprovéitanse do descoñecemento da xente, pois non todo o mundo sabe o que é unha electrólise e que nesa reacción prodúcense novas substancias, e fan crer que todo iso atopábase na auga.

O final

O comercial xa se dera de conta que na miña casa non ía vender nada, e deixou sen explicarnos cousas que tiña preparadas. A intención era a de vender un purificador de auga de nada menos que 2.500 €.

Están indo polas casas e pisos de moitas cidades de Galicia, e aprovéitanse da xente maior sen estudos e preocupada pola súa saúde para facerlle crer que a auga da traída, a do pozo ou a auga mineral embotellada son malísimas. Non é que o aparello que venden sexa malo (o prezo si), pero dende logo que os métodos que empregan para convencer á xente son un auténtico timo.

Síntome na obriga, polo tanto, de avisar destes feitos para evitar na medida do posible que máis xente sexa vítima deste fraude. E tamén destacar a importancia de que a ciencia e a tecnoloxía formen parte da cultura da poboación. A incultura científica e tecnolóxica fainos vulnerables ante aos fraudes, timos, crenzas e lendas urbanas.

A propósito do borrador do proxecto de decreto do galego no ensino

Permítanme unha pregunta. Cales son os criterios pedagóxicos e científicos nos que se basea esta decisión?
Témome que non hai.

Este xoves 21 de Xaneiro non irei á clase, pois súmome á convocatoria de folga e asistirei á manifestación en Santiago de Compostela convocada por Queremos Galego.

Todo isto vén a conto da presentación por parte da Consellería de Educación do documento de Bases para o decreto do plurilingüismo no ensino non universitario de Galicia.

• Consultar en pdf

Para informarvos da situación, recoméndovos encarecidamente a lectura da Análise da Real Academia Galega. Trátase dun extenso, rigoroso, serio e firme documento de análise feito polos compoñentes desta institución. Un magnífico traballo.

• Consultar en pdf a análise da RAG

Para coñecer o marco legal desta normativa, recoméndovos a lectura do documento Análise xurídica crítica das Bases para a elaboración do decreto do plurilingüismo no ensino non universitario de Galicia. (Actualización 20/01/2010)

• Consultar en pdf a análise dos xuristas

Resulta tamén interesante a lectura do ditame de Consello da Cultura Galega. (Actualización 04/02/2010)

• Consultar en pdf a análise do CCG

Ademais, a Coordinadora de Traballadores/as de Normalización da Lingua (CTNL) fixo unha extensa compilación de artigos, entrevistas e posicionamentos públicos que podedes consultar para informarvos.

• Consultar web do compilatorio

Aparte de todo o escrito e argumentado ata agora a través de diversos medios, pouco máis podo dicir sobre isto, pero desexo resaltar dúas cousas:

A lingua galega é cultura.

A lingua galega é cultura, e a cultura propia dun pobo hai que defendela, promovela, difundila, protexela e asimilala.
As escolas e institutos son lugares onde se transmite a cultura, ensínase e apréndese.

Non resulta ético que as directrices, decretos ou leis que rexen o currículo e o funcionamento das escolas e institutos baséense no menosprezo ou no rexeitamento á lingua propia. Iso constitúe non só un ataque á cultura dun país, senón tamén á institución educativa e á labor formativa que se está a facer nela.

As decisións que afecten ao ensino débense basear en criterios estrictamente educativos, científicos e técnicos.

Estase utilizando o ensino como campo de batalla político, e iso paréceme unha auténtica barbaridade.

Presentar un decreto que non atende a criterios pedagóxicos, aos informes científicos sobre sociolingüística elaborados por universidades e institucións de prestixio e que carece de viabilidade técnica e organizativa supón unha total falta de respecto pola educación e polo traballo que se está a realizar nas escolas e institutos.

·
Nas aulas galegas dedicámonos a ensinar, a aprender e a compartir. A educar, en definitiva, e nin a escola nin a lingua galega merécense este brutal ataque.

Xa o dixen outras veces: é moi triste que un pobo teña que saír á rúa a defender o seu patrimonio cultural, pero alí estaremos.

——————–

Actualización (1 de febreiro de 2010):
Vídeos da manifestación.

[youtube: Queremos Galego 21X manifestación]

[Manifestación "Queremos Galego" 21-01-2010 from SonCine on Vimeo]

Non podo deixar de alucinar ao ver os libros dixitais de Digital-Text, concretamente o tema de circuítos eléctricos de 1º e 2º de ESO.

Mirade cómo explican a diferencia de potencial (clica na imaxe para ampliala):

Vaia! Así que os electróns móvense a través dun conductor porque están motivados por electroas que se atopan ao final do camiño!

Desgrazadamente é algo habitual atopar nos libros de texto imaxes sexistas e linguaxe sexista, pero había tempo que non atopaba unha imaxe sexista tan lamentable e patética.

Aparte disto, as explicacións tamén deixan moitísimo que desexar. Hai unha falta de rigor alucinante, incluso resulta insultante, pois trata ao alumnado de 12-13 anos como se fose estúpido.

Pódense explicar estas cousas de xeito sinxelo, adaptando os contidos á idade do alumnado, pero nunca perder o rigor científico. O potencial non é ningunha “motivación”, a intensidade non mide o “número” de electróns por segundo, os enchufes non son “xeradores” de corrente alterna, a potencia non é a “rapidez á hora para realizar un traballo”, e un longo etcétera.

Vamos, que se analizamos a fondo o material non sei se é máis grave a imaxe do electrón saído que corre detrás da electrona cursi con laciño ou a cantidade de erros conceptuais que transmite este libro dixital.

Outra cousa que me chama a atención é que este contido estea dirixido ao ensino da tecnoloxía. Dígoo porque un dos obxectivos principais do estudo da electricidade en tecnoloxía debe ser, e así o marca o currículo, o deseño de circuítos que cumpran unha función predeterminada, o que constitúe a actividade tecnolóxica, sen embargo é algo que non se traballa nesta unidade, que aborda os contidos só dende o punto de vista … ía dicir científico, pero por suposto que tampouco.

Dito isto, resulta alucinante que Digital-Text sexa unha das empresas que recibiu subvencións para dotar de libros dixitais ao plan Escola 2.0 que está impulsando o goberno. Estamos pagando esta bazofia?

Reafirmo o meu convencemento: Non aos libros de texto, nin analóxicos nin dixitais.

(Atopeino grazas a @jordijubany que ligou ravalnet.org)